mintzalasai

PortretakANUNTXI ARANA

Mitoez harago, horien atzean diren istoriak interesatzen zaizkit

Anuntxi Aranak (Luiaondo – 1947) denbora anitz pasa du errealitatearen eta sinesmenaren arteko mugaldea ikertzen. Euskal filologian eta antropologian diplomadun, sudurra ikerketetan sartua pasatzen du denbora asko. Ikertzeko, idazteko,bizitzeko, euskara du zorioneko iturri oparoa, menditik jaustean, botak kentzen dituen une gozagarriarekin batera.

2021eko Uztailaren 2a | | ± 06min 27s

Ikertzaile, idazle, irakasle, osasun arloko langile, nor da Anuntxi Arana?

Zenbat gauza! Gauzak zehazteko, irakasle izan nintzen AEKn ez denbora luzaz; bestalde, euskal mitologia ikertzen egon naiz eta zenbat liburu atera ditut eta azkenik osasungintzan, egia da nire senarrarekin idazkari lanak egin izan ditudala luzaz Baionan. Halere, gehien maite izan dudana da euskal mitologia ikertzea. 80ko hamarkadan hasi nintzen Baionako Fakultateko Euskal Ikasketak sortu zirenean. Bidarraiko Harpeko Sainduari buruz egin nuen ikerlanerako bertako herritarrak elkarrizketatu nituen, izugarri gustatu zitzaidan. Mendibeko Salbatore kaperako Saindu erdi pagano eta erdi kristauaren mitoa ere ikertu nuen eta nire sorterriko auzo herri euskaldunean, Orozkon, tesia egin nuen, hango kondaira mitikoez.

Euskara ttikitatik dakizu?

Luiaondon, sortu nintzenean, euskara aspalditik desagertua zen. Eta berandu ikasi nuen, iparraldera etorri ginenean hain zuzen, 30 urte nituenean, baina aspaldian piztu zitzaidan euskara ikasteko gogoa. Izan ere niretzat historia, paisaiak, arkitektura, bizimodua, dena dago gure arbasoek erabiltzen zuten hizkuntzari, euskarari lotua. Gure hizkuntza hori kendu zigutela sentitzen nuen, eta bete behar nuela hutsune bat.

Euskal mitologia aztertu duzu; non kokatzen da mitoen eta errealitatearen arteko muga?

Garai batean mitoak sinetsiak izan zirela ez da dudarik. Elkarrizketatu jende batzuek sinesten zuten laminetan, jentiletan, Anbotoko anderean edo Basajaunan.

Sinesten duenarentzat errealitatea da, banaketa hori artifiziala da. Orduan nik ez dizut errango mitoak ez direla errealitatea eta euria bai. Mitoek badute pentsaeran errealitate handia nahi baduzu, orain badira sinesten diren beste mito batzuk. Zientzian adibidez, ez da mitoa baina bada sineste bat hor ere, futbolean ere erritoak badira eta horrek ere badu sinesmenekin zerikusia. Mitologian sinesten da naturaz gaineko den zerbaitetan: orain ere sinesten da, erlijio andana dago munduan, hori gauza bera. Erlijioek badute beren alderdi narratiboa, hori dira mitoak; badituzte erritoak badituzte mitoak, sinesteak. Niretzat mitologia ere aztertu daiteke espiritu zientifiko batekin.

Zein da zure mitorik, kondairarik gustukoena?

Denak dira interesgarriak, ez dut faboritorik.

Bat aipatzekotan, Mari, Anbotoko andereari buruz ariko naiz edo hobe erranik herri honetan gertatu den Marimaniaren inguruan, izan ere horren gainean egin den metamitologia edo mitoaren mitologiak merezi du. Mitologia, kontakizunak dira eta ezin duzu mitologia aipatu ez badituzu ixtorio horiek kontatzen. Hemen luzaz kontatu izan da mitologiari buruzko teoria, alegia Mari zer zoragarria zen, zer eragina zuen izpirituan, jendartean baina mitoa bera kontatu gabe. Eta anitzetan ohartu gira kontatzen diren gauza horiek kontradikzioan direla mitoak erraiten duenarekin. Hor ere ez da zernahi egin behar, mitologia, mitoen multzoa eta mitoen ikerketa da, baina ezin duzu ikerketarik egin ez baduzu aditzen zer esaten duten istorioek. Mari pertsonaiari buruz egin den erabilera ez dut batere maite. Anbotoko anderearen istorioa tristea da: Ama batek madarikatu zuen eta airera joan zen kondenatua, geroztik ekaitzak, ximistak, kazkabarra botatzen ditu. Oso mito zaharra da, erdi aroan jada jasotako mitoa. Bestela, Euskal Herrian non-nahi dauden pertsonaiak laminak dira eta Basajaunari buruz ere gauza politak aurkitzen dira iparraldean, Garazi aldean bereziki.

Euskalgintzan ere anitz ibilitakoa zara... Zer proposatuko zenuke, euskaraz gehiago entzun dadin?

Hasteko euskara hizkuntza ofiziala behar da Iparraldean. Ezinbesteko erabaki horrez gain, euskarari abantailak eman behar zaizkio ere, pairatzen duen egoeragatik; hori poderetik egin daitekena da. Bestetik, jendeen aldetik nire ustez kontzientzia asko galdu da gure gazte garaitik hona. Guk genuen entusiasmo hori ahuldu da, eta hori nola berpiztu daitekeen asmatzea ez da errexa. Gazteek gaur egun ez dute asko erabiltzen euskara, askori ez zaie erakargarri egiten. Nik uste dut bizitzaren arlo guztietan, arlo erakargarrietan ere segurtatu behar dela euskararen presentzia.

Eguneroko bizitzan bataz beste zenbat denbora pasatzen duzu euskaraz hitz egiten?

Etxean euskaraz eta kanpoan gehien bat frantsesez, halere, lagunak gehiago hautatzen dituzu adinarekin orduan bataz beste errango nuke gehien bat ere euskaraz.

Lana baztertzean zertan pasatzen duzu denbora?

Denbora asko pasatzen dut ordenagailuan orain, prentsa irakurtzen, filma bat edo beste zerbait ikusten. Gero nire aisialdi kutuna mendia da, baina betidanik oso gaizki ibilitzen naiz eta orain adinarekin ez naiz hobetu... Mendiak baditu horrelako momentu oso onak, lehena ibiltzean eta gailurrera iristean noski eta beste bat ibilaldia bukatzean, zapatak kentzen eta auto erosoan esertzen zaren momentu hura... hori bai plazer handiko momentua.

Gorroto duzun zerbait?

Ufff, zerrenda luzea dut tamalez, baina momentu honetan kapitalismo neoliberala eta kolonialismoa errango nituzke. Sexismoa ere gorroto dut eta beste gauza asko, baina une honetan, beste bi horiek lehenetsiko ditut.

Maite duzun zerbait?

Nire bizitzako deskubrimentu handia euskara izan da, estetika maila oso ederra da batez ere adineko jendeak hitz egiten duen euskara eder hori, sekulako gozamena pizten dit. Gero, hego haizea asko maite dut, ekaitza aitzineko momentu hori zeinean txoriak ere isiltzen diren, momentu izugarri berezia eta ederra da niretzat.

Zein izango litzateke zure ametsetako euskararen herria?

Euskal Herri euskalduna, batua, euskara hizkuntza nagusia duena eta justizia denentzat berdin aplikatzen duena, animalientzat ere. Arlo guztietan, injustiziak gorrotagarriak dira, alor linguistikoan, ekonomikoan, alor guztietan.


Pirripita gainean, euskararen bidegorrian

Portretak

Pirripita gainean, euskararen bidegorrian

Pirripita gainean, kanpotarren artean sigi-saga iritsi da Aña-Mari Grenié (Biarritze, 1954) Portu Zaharreko hondartzara. Biarriztar honek ezin hobeki ezagutzen ditu hiriko txoko ederrak eta istorioak. Bide batez, lekuko paregabea da azken urteetako aldaketez, onez zein penagarriez ohartarazteko.

Mikel Amilibia: Suitzako ganibeta

Portretak

Mikel Amilibia: Suitzako ganibeta

Pottoka gainean jauzika ibiltzen dakien arren, Mikel Amilibia (Baiona, 1983), festetan edo errugbi zelaietan gurutzatuko duzue maiz, lanean zein lagunartean. Giro ezberdinetan mugitzen gustuko duen Arrangoitzeko aitarekin, dituen zaletasunak eta lanak aipatu ditugu Aguilerako harmailetan.

Musika, hizkuntza eta emozio igorlea

Portretak

Musika, hizkuntza eta emozio igorlea

Euskal artisten familia handian, Robles Aranguiz abizena da letra gorriz idazten den horietako bat. Naia Robles (1968 Baiona) txikitatik egon da musikariez eta kantariez inguratua eta etxekoekin igo da oholtza gainean. Transmisioaz, musikaz eta amodioaz hitz egin dugu Baionako baratze botanikoaren erdian.

Euskara da bonbonik gozoena

Portretak

Euskara da bonbonik gozoena

Ez txokolateaz, are gutxiago euskaraz... Florian Benac txokolate egileak (Begles, 1985) deus ez zekien Baionako Cazenave saltegi ospetsuaz orain dela urte batzuk. Maitasunak gidaturik, Lapurdin bizi da 2014az geroztik eta laster bihurtu da euskal txokolate egilerik goxoena. Baionako laborategian bisita gidatu bat eskaini digu usain gozo eta kakao aleen artean.

Hizkuntzen ortzadarrean, euskara da nire kolorea

Portretak

Hizkuntzen ortzadarrean, euskara da nire kolorea

Baiona iparreko Jouandin karrikako 6.Bis bizitegiko sarreran jarri digu hitzordua Ana Imazek (1996 Donibane Lohitzune). Auzo ezaguneko Libreplume elkartean, haur, gazte eta familiekin irakurtzeko gogoa eta interesa partekatzea da Azkaingo gazte honek bere buruari jarri dion erronka polita.

Zigor:

Portretak

Zigor: "Herri bat egin duen hizkuntza baten semea naiz"

Estreinaldiaren eromena atzean utzirik, Biarritzeko Bellevue areto zoragarriaren atarian errezibitu gaitu Zigor artistak (Aretxabaleta, 1947). EGU ITURRIA erakusketaren obren artean, gure galderak erantzuteko tarte bat hartu du, bidaia poetiko baten erdian.

Bizitza joko amaigabe bat da!

Portretak

Bizitza joko amaigabe bat da!

Familia euskaldun anitzetan gertu den bezala, euskara txikitan ikasi eta galdu ondoren, Fabien Mendiboure (Baiona 1981) nerabezaroan ohartu zen zerbait falta zitzaiola bere bidean eroso segitzeko. AEKrekin duela 15 urte hasitako maitasun ixtorioari esker, orain Gaia elkartean euskaraz ari da lanean, publiko guztiei jolasak proposatzen eta irrifarrak banatzen.

Zirko ikastaroa

Zirko ikastaroa

  • 2021eko Urriaren 25etik | 10:00
  • Urriaren 28ra
  • Baiona
Bouquinville Ttipia: Urmael txiki

Bouquinville Ttipia: Urmael txiki

  • Urriak 27 | 11:00 | Baiona

2021(e)ko Urria

Al As Az Og Or La Ig
01 02 03
04 05 06 07 08 09 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

2021(e)ko Azaroa

Al As Az Og Or La Ig
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30
Gaur

2021(e)ko Abendua

Al As Az Og Or La Ig
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
Gaur

2022(e)ko Urtarrila

Al As Az Og Or La Ig
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
Gaur

2022(e)ko Otsaila

Al As Az Og Or La Ig
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28
Gaur

2022(e)ko Martxoa

Al As Az Og Or La Ig
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31
Gaur

2022(e)ko Apirila

Al As Az Og Or La Ig
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30
Gaur

2022(e)ko Maiatza

Al As Az Og Or La Ig
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31
Gaur

2022(e)ko Ekaina

Al As Az Og Or La Ig
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30
Gaur

2022(e)ko Uztaila

Al As Az Og Or La Ig
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
Gaur

2022(e)ko Agorrila

Al As Az Og Or La Ig
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31
Gaur

2022(e)ko Iraila

Al As Az Og Or La Ig
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30
Gaur