2012ko Urtarrilaren 26a | ± 03 min 43 s

UNESCO erakundeko arriskuan diren hizkuntzei buruzko aditu talde berezi batek Language Vitality and Endangerment (Hizkuntzen bizi-indarra eta desagertzea) deitu zen txostena aurkeztu zuen, 2003an. Txosten horren helburuak hizkuntzen higaduraren maila definitzea eta desagertze arriskuaren balioztapen-irizpideak finkatzea ziren.

Bere Atlas of the World's Languages in Danger-eko (Munduan Arriskuan diren Hizkuntzen Atlasa) azken bertsioan, 2010ekoan, alegia, euskara desagertzeko arriskuan dauden 2.500 hizkuntzen zerrendan sartu zuen UNESCOk berriz ere. Hau da UNESCOk egindako bost mailatako arriskuaren sailkapena: '"Kaltebera'", '"Arriskuan'", '"Larriki arriskuan'", '"Egoera larrian'" eta '"Hila'". Euskarak bere tokia hobetu duen arren, kaltebera da UNESCOren ustez, eta ahultasun egoeran dago oraino. Halere, euskararen egoera oso larria da Ipar Euskal Herrian.

'• Zein dira, laburbilduz, aditu taldeak definitu zituen bederatzi faktoreak?

'• Belaunaldi batetik besterako hizkuntzaren transmisioa.

'• Hiztunen kopuru zehatza.

'• Hiztun tasa biztanleria osoan.

'• Hizkuntzaren erabilera esparru publiko eta pribatu desberdinetan.

'• Erreakzioa esparru eta medio berrietan.

'• Hizkuntzen ikaskuntzarako eta irakaskuntzarako materiala.

'• Gobernamenduaren eta erakundeen jarrerak eta hizkuntza-politikak; erabilera eta estatutu ofizialak.

'• Hizkuntza-komunitateko kideen jarrera beraien hizkuntzarekiko.

'• Dokumentazioaren mota eta kalitatea.

Faktore bakoitza sei mailatako eskala batean sailkatzen da, aztertzen den hizkuntzaren arabera. Seigarren maila da hoberena eta lehenengoa larriena. Bederatzi faktore horiek aztertuz, orain so egin dezagun laburki zergatik den txarra euskararen egoera Ipar Euskal Herrian. Bistan da, txosten honek azalpen luzeagoak mereziko lituzke (ikusi adibidea, frantsesez).

'• Ipar Euskal Herrian belaunaldi batetik besterako hizkuntzaren transmisioa familian zinez ahula da. Bigarren mailan legoke, hau da, '"larriki arriskuan'".

'• Hiztunen kopuru zehatza apala da: 51.800 hiztun elebidun dira 16 urte edo gehiagoko biztanlerian (IV. Inkesta soziolinguistikoa 2006). Faktore horren arabera, hirugarren mailan legoke euskara, '"arriskuan'".

'• Hiztun tasa biztanleria osoan: elebidunak % 22,5 dira, elebidun hartzaileak % 8,6. 1996ko inkestaren arabera, elebidunak % 26,4 ziren. Berriz '"larriki arriskuan'" dela erranen genuke.

'• Hizkuntzaren erabilera esparru publiko eta pribatu desberdinetan: '"Esparru mugatuan'" da euskara, beraz, bigarren mailan. Bizi publikoko eremu batzuetan pixka bat sartua izanik ere, eremu pribatuetan atzera egin du azken hamarkada horietan.

'• Erreakzioa esparru eta medio berrietan. Hego Euskal Herriko laguntzari eta tokiko elkarteen lanari esker hirugarren mailan dela erran genezake, '"harkorra'".

'• Hizkuntzen ikaskuntzarako eta irakaskuntzarako materiala. Egoera hobea da esparru honetan, Iparraldeko euskara laugarren mailan bailitzateke, Ikas pedagogia zerbitzuari esker, besteak beste.

'• Gobernamenduaren eta erakundeen jarrerak eta hizkuntza-politikak. Hobetze bat dago hizkuntza-politika berriarekin, baina maila apala da oraino: hirugarrena.

'• Hizkuntza-komunitateko kideen jarrera beraien hizkuntzarekiko: gauza bera, hirugarren maila.

'• Dokumentazioaren mota eta kalitatea ez da beste faktoreak bezain erabakigarria. Maila ona da, bosgarrena litzateke.

Oro har, Hego Euskal Herrian, UNESCOren arabera, euskara '"kaltebera'" dago. Ipar Euskal Herrian '"larriki arriskuan'" dela erran genezake, haren egoera hobetzen ari bada ere.

Jean-Baptiste Battittu Coyos

Hizkuntzalaria